MSME Briefing Bureau

2035 સુધી જેટ ડ્રોનની સપ્લાય ચેઇનમાં MSME માટે તક

ભારતમાં જેટ એન્જિનથી ચાલતાં ડ્રોનનું ઉત્પાદન વધે તો નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો માટે એન્જિનના પાર્ટ્સ, પ્રિસિઝન મશીનિંગ, મેટલ કાસ્ટિંગ, કોમ્પોઝિટ્સ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને મેન્ટેનન્સમાં નવી કમાણીની તક ઊભી થઈ શકે છે. એક અંદાજ મુજબ, 2035 સુધી આ ક્ષેત્રનું વાર્ષિક ઇકોસિસ્ટમ ₹15,000 કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે. તેમાં MSME માટે ₹6,000થી ₹8,250 કરોડની સંભવિત સપ્લાય તક ગણવામાં આવી છે. પરંતુ આ કમાણીની ગેરંટી નથી; ખરીદદારો, ઓર્ડર અને ટેક્નિકલ લાયકાત નિર્ણાયક રહેશે.

જેટ ડ્રોનમાં કમાણી ક્યાંથી થશે?

ભારતનું ડ્રોન ક્ષેત્ર હવે માત્ર ખેતી, સર્વેલન્સ અને ફોટોગ્રાફી પૂરતું મર્યાદિત નથી. સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં જેટથી ચાલતાં UAV (Unmanned Aerial Vehicles) માટે પણ ટેક્નોલોજી વિકસાવવામાં આવી રહી છે. આ વિમાન જેવા ડ્રોન વધુ ઝડપે ઉડી શકે છે અને ચોક્કસ લશ્કરી કામગીરી માટે ઉપયોગી બની શકે છે.

આ ક્ષેત્રમાં MSME માટે આખું ડ્રોન બનાવવું જરૂરી નથી. એક વિશિષ્ટ પાર્ટ અથવા ઔદ્યોગિક પ્રક્રિયામાં નિષ્ણાત બનીને સપ્લાયર બનવું કમાણીનો સંભવિત માર્ગ છે.

₹15,000 કરોડનું બજાર: અંદાજ શું કહે છે?

એક દૃશ્યમાન બજાર-પરિદૃશ્ય મુજબ, 2035 સુધી ભારતનું જેટ ડ્રોન ઇકોસિસ્ટમ વાર્ષિક ₹15,000 કરોડ (આશરે US$1.8 બિલિયન) સુધી પહોંચી શકે છે.

ક્ષેત્ર	2035 માટેનો વાર્ષિક અંદાજ
એક્સપેન્ડેબલ જેટ સિસ્ટમ અને ટાર્ગેટ ડ્રોન	₹3,000 કરોડ
ફરી ઉપયોગમાં લઈ શકાય તેવા ટેક્ટિકલ જેટ UAV	₹4,500 કરોડ
લોયલ-વિંગમેન અને UCAV	₹4,000 કરોડ
એન્જિન, સ્પેરપાર્ટ્સ, અપગ્રેડ અને મેન્ટેનન્સ	₹3,500 કરોડ
કુલ સંભવિત બજાર	₹15,000 કરોડ

આ આંકડા સરકારી ઓર્ડર અથવા નિશ્ચિત વેચાણ નથી. તે ભવિષ્યની માંગ અંગેના અંદાજ છે. વાસ્તવિક બજાર એન્જિનના વિકાસ, સંરક્ષણ ખરીદી અને નિકાસ પર આધારિત રહેશે.

MSME માટે કમાણીનાં પાંચ ક્ષેત્ર

1. એન્જિનના પાર્ટ્સ અને પ્રિસિઝન મશીનિંગ

ટર્બાઇનના ઘટકો, શાફ્ટ, કેસિંગ અને ચોકસાઈથી બનેલા મેટલ પાર્ટ્સ માટે વિશિષ્ટ ઉત્પાદન ક્ષમતા જરૂરી છે.

2. મેટલ કાસ્ટિંગ અને હાઇ-ટેમ્પરેચર એલોય

નિકલ આધારિત સુપરએલોય, જટિલ કાસ્ટિંગ અને વિશેષ કોટિંગમાં નિપુણ કંપનીઓ માટે સપ્લાય ચેઇનમાં પ્રવેશની સંભાવના છે.

3. કોમ્પોઝિટ્સ અને એરફ્રેમ

ડ્રોનની પાંખો, ફ્યુઝલાજના ભાગો, મોલ્ડ અને હળવા સ્ટ્રક્ચર્સ બનાવતી કંપનીઓ સંભવિત સપ્લાયર બની શકે છે.

4. એક્ચ્યુએટર્સ, વાયરિંગ અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ

સર્વો એક્ચ્યુએટર્સ, કેબલ લૂમ્સ, પાવર ડિસ્ટ્રિબ્યુશન યુનિટ્સ, એન્ક્લોઝર્સ અને સેન્સર સંબંધિત ઘટકોમાં તક શોધી શકાય છે.

5. મેન્ટેનન્સ અને સ્પેરપાર્ટ્સ

ફરી ઉપયોગમાં લેવાતા ડ્રોન માટે મરામત, પરીક્ષણ, રિફર્બિશમેન્ટ અને સ્પેરપાર્ટ્સ ભવિષ્યમાં પુનરાવર્તિત આવક ઊભી કરી શકે છે—પરંતુ તે વાસ્તવિક ઉત્પાદન અને સર્વિસ કોન્ટ્રાક્ટ પર નિર્ભર રહેશે.

એક MSME કેટલી કમાણી કરી શકે?

પ્રારંભિક મોડેલમાં વિશિષ્ટ સપ્લાયરો માટે નીચે મુજબના વાર્ષિક ટર્નઓવરની સંભાવના દર્શાવવામાં આવી છે:

• પ્રિસિઝન મશીનિંગ અને એન્જિન પાર્ટ્સ: ₹110–225 કરોડ
• કોમ્પોઝિટ એરસ્ટ્રક્ચર્સ: ₹90–190 કરોડ
• એક્ચ્યુએટર્સ અને ફ્લાઇટ કંટ્રોલ્સ: ₹75–145 કરોડ
• વાયરિંગ અને એન્ક્લોઝર્સ: ₹60–120 કરોડ
• ફ્યુઅલ સિસ્ટમના પાર્ટ્સ: ₹60–125 કરોડ
• મેન્ટેનન્સ અને રિફર્બિશમેન્ટ: ₹75–180 કરોડ

આ આંકડા સંભવિત બિઝનેસ-મોડેલના અંદાજ છે; સામાન્ય MSME માટે ખાતરીપૂર્વકનું ટર્નઓવર નથી. વાસ્તવિક પરિણામ ગ્રાહક, ઓર્ડરની સંખ્યા, ઉત્પાદન ક્ષમતા અને સપ્લાયર તરીકેની મંજૂરી પર આધારિત રહેશે.

ગુજરાતના ઉદ્યોગકારોએ શું કરવું?

રાજકોટના કાસ્ટિંગ અને મશીનિંગ ઉદ્યોગો, અમદાવાદના એન્જિનિયરિંગ ઉત્પાદકો તથા અન્ય ઔદ્યોગિક ક્લસ્ટર્સની કંપનીઓએ પોતાની ક્ષમતાને સંરક્ષણ અને એરોસ્પેસ સપ્લાય ચેઇન સાથે સરખાવવી જોઈએ.

• પહેલાં ખરીદદાર શોધો: HAL, એન્જિન ઉત્પાદકો, સંરક્ષણ ક્ષેત્રના પ્રાઇમ કોન્ટ્રાક્ટર અને સ્થાપિત સપ્લાયરોની જરૂરિયાતો સમજો.
• એક ક્ષેત્ર પસંદ કરો: દરેક પાર્ટ બનાવવાનો પ્રયાસ કરવાને બદલે ચોક્કસ ટેક્નિકલ ક્ષમતામાં નિષ્ણાત બનો.
• ગુણવત્તા અને પ્રમાણપત્રમાં રોકાણ કરો: ગ્રાહકની જરૂરિયાત મુજબ ગુણવત્તા વ્યવસ્થા, ટ્રેસેબિલિટી અને પરીક્ષણની તૈયારી કરો.
• મૂડીનું આયોજન કરો: મશીનરી ખરીદતાં પહેલાં ઓર્ડર મળવાની શક્યતા, વર્કિંગ કેપિટલ અને લાયકાત મેળવવાનો ખર્ચ ગણો.
• પાર્ટનરશિપ બનાવો: કાસ્ટિંગ, મશીનિંગ, કોટિંગ અને ટેસ્ટિંગ કરતી કંપનીઓ સાથે મળીને મોટા સપ્લાય કોન્ટ્રાક્ટ માટે તૈયારી કરો.

તક મોટી છે, પણ ઓર્ડર જ કમાણી નક્કી કરશે

ભારતમાં જેટ ડ્રોન અને સ્વદેશી એન્જિન ટેક્નોલોજીનો વિકાસ MSME માટે નવી ઔદ્યોગિક તક ઊભી કરી શકે છે. પરંતુ માત્ર બજારનો મોટો આંકડો જોઈને રોકાણ કરવું જોખમી છે.

સાચી વ્યૂહરચના છે—પહેલાં ગ્રાહક અને તેની ટેક્નિકલ જરૂરિયાત સમજો, પછી ક્ષમતા વિકસાવો અને ત્યારબાદ રોકાણ કરો. જે MSME ગુણવત્તા, સમયસર ડિલિવરી અને સતત સપ્લાયની ક્ષમતા સાબિત કરશે, તેને આ ઉભરતી સપ્લાય ચેઇનમાં સ્થાન મેળવવાની વધુ સારી તક મળશે.