MSME Briefing Bureau

HK Steelના હેતલ ઠક્કર પાસેથી વ્યવસાય, વિશ્વાસ અને નેતૃત્વની સાત શીખ

ધંધામાં સફળતા એટલે માત્ર મોટું ટર્નઓવર, વધુ ગ્રાહકો કે મોટો નફો? કે પછી સફળતાનો સંબંધ આપણે નિર્ણય કેવી રીતે લઈએ છીએ, લોકો સાથે કેવો વ્યવહાર કરીએ છીએ અને મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં કઈ બાબતોને પ્રાથમિકતા આપીએ છીએ તેની સાથે પણ છે?

અમદાવાદના HK Steelના હેતલ ઠક્કર સાથેની વાતચીતમાં MSME Briefingને વ્યવસાયનાં આવાં જ કેટલાંક પાસાં સમજવાની તક મળી. સ્ટીલ ટ્રેડિંગ જેવા વ્યવસાયમાં જ્યાં ખરીદ-વેચાણ, પરિવહન, સપ્લાયર, ગ્રાહક અને પેમેન્ટની જવાબદારીઓ સતત ચાલતી હોય, ત્યાંથી મળેલા તેમના અનુભવો નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગકારો માટે ઉપયોગી બની શકે છે.

1. નવી પેઢીને ધંધામાં રસ પડે એ માટે શું કરશો?

મિકેનિકલ એન્જિનિયરિંગ પૂરું કર્યા પછી હેતલને 1990ના દાયકામાં પુણેની એક કંપનીમાંથી કેમ્પસ પ્લેસમેન્ટ દ્વારા નોકરીની ઓફર મળી હતી. પગાર ₹10,000 હતો. તેમણે પિતા કનુભાઈને કહ્યું કે તેઓ નોકરી સ્વીકારવા માગે છે.

કનુભાઈએ દલીલ કરી નહીં, દબાણ પણ કર્યું નહીં. તેમણે વિકલ્પ આપ્યો: ઓફિસે બેસવાનું શરૂ કર અને રોજના ₹100 કમાવાનું લક્ષ્ય રાખ.

હેતલના મતે, તેમના પિતાએ એક નાનું અને હાંસલ કરી શકાય એવું લક્ષ્ય આપ્યું. જ્યારે વ્યક્તિ પોતે નક્કી કરેલું કે સોંપેલું લક્ષ્ય પાર કરે છે, ત્યારે સિદ્ધિનો આનંદ મળે છે. એ અનુભવ આગળ વધવાની પ્રેરણા બની શકે છે.

તમારા ધંધા માટે શીખ: દીકરો કે દીકરી ધંધામાં જોડાય ત્યારે તરત જ મોટી જવાબદારી સોંપવાને બદલે એક સ્પષ્ટ કામ, માપી શકાય એવું લક્ષ્ય અને નિર્ણય લેવાની મર્યાદિત સ્વતંત્રતા આપો. પરિણામની સમીક્ષા કરો અને સફળતા મળે ત્યારે જવાબદારી ધીમે ધીમે વધારો. નવી પેઢીને માત્ર ધંધો વારસામાં ન આપો; ધંધો ચલાવવાની ક્ષમતા વિકસાવવાની તક આપો.

2. જે કામ ટીમ કરી શકે, એ તમે શા માટે કરો?

હેતલના એક મિત્રના પરિવારમાં પણ સ્ટીલનો વ્યવસાય હતો. તેમના મિત્રનો ભાઈ રેલવે યાર્ડમાં માલ ઉતરે ત્યારે રોજ ત્યાં જતો. હેતલે પિતાને પૂછ્યું કે તેમણે પણ રોજ યાર્ડમાં જવું જોઈએ?

કનુભાઈનો જવાબ હતો કે જે કામ ટીમનો સભ્ય કરી શકે તે માટે હેતલે પોતાનો સમય શા માટે ખર્ચવો? તેમનું ધ્યાન ગ્રાહકો અને ધંધાના વિસ્તરણ પર હોવું જોઈએ.

ઘણા નાના ઉદ્યોગોમાં માલિક ખરીદીથી લઈને ડિલિવરી અને કર્મચારીઓની દેખરેખ સુધી બધું પોતે જ કરે છે. શરૂઆતમાં આ જરૂરી લાગે, પરંતુ ધંધો વધે તેમ માલિક પોતે જ તેની પ્રગતિની મર્યાદા બની શકે છે.

તમારા ધંધા માટે શીખ: કામ સોંપો, જવાબદારી નક્કી કરો અને પરિણામની સમીક્ષા કરો. માલિકનો સમય એવા નિર્ણયો માટે બચવો જોઈએ, જે ધંધાને આગળ લઈ જાય.

3. વચન આપતાં પહેલાં પોતાની જાતને જવાબ આપો

ગ્રાહકને માલ પહોંચાડવાની તારીખ આપવી હોય, સપ્લાયરને પેમેન્ટનું વચન આપવું હોય કે કર્મચારીને પગારની તારીખ જણાવવી હોય—ધંધામાં વચનો રોજ અપાય છે.

હેતલ માને છે કે સૌથી પહેલાં વ્યક્તિએ પોતાની જાતને આપેલા વચન પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધ હોવું જોઈએ. તેમણે MSME Briefing સાથેની મુલાકાતમાં પણ આ અભિગમ બતાવ્યો. ઓફિસમાં કામની વચ્ચે વાતચીતમાં વિક્ષેપ પડે તેના બદલે તેમણે ટીમને મળવા જવાનું પસંદ કર્યું, જેથી નક્કી કરેલો સમય સંપૂર્ણ આપી શકે.

વચન નિભાવવું વિશ્વસનીયતાનો ભાગ છે. જોકે સંજોગો બદલાય ત્યારે નુકસાનને આંખ બંધ કરીને સ્વીકારવાને બદલે સમયસર વાતચીત કરવી અને યોગ્ય ઉકેલ શોધવો પણ જરૂરી છે.

તમારા ધંધા માટે શીખ: વચન આપતાં પહેલાં તમારી ક્ષમતા તપાસો. આપ્યા પછી તેને ગંભીરતાથી લો અને મુશ્કેલી ઊભી થાય તો છેલ્લી ઘડીએ નહીં, સમયસર વાત કરો.

4. દરેક ઓર્ડર પછી નફાની ગણતરી કરો

ઘણા વેપારીઓ મહિનાના અંતે અથવા વર્ષના અંતે હિસાબ જોઈને ધંધાની સ્થિતિ સમજે છે. હેતલ દરેક ઓર્ડર બુક થયા પછી તેની પડતર કિંમત અને માર્જિનની ગણતરી કરે છે.

મોટું વેચાણ એટલે મોટો નફો એવું જરૂરી નથી. ખરીદીની કિંમત ઉપરાંત પરિવહન, હેન્ડલિંગ, નાણાંનો ખર્ચ અને અન્ય લાગુ પડતા ખર્ચને ગણ્યા પછી જ ઓર્ડરની વાસ્તવિક કમાણી સમજાય છે.

તમારા ધંધા માટે શીખ: દરેક ઓર્ડર માટે અંદાજિત ખર્ચ અને માર્જિન નોંધો. માલ પહોંચ્યા પછી અને પેમેન્ટ મળ્યા પછી વાસ્તવિક પરિણામ સાથે સરખાવો. ક્યાં ખર્ચ વધ્યો અને ક્યાં ગણતરી ખોટી પડી તે જાણવાથી આગામી ઓર્ડર વધુ સારી રીતે નક્કી કરી શકશો.

5. ગ્રાહકને ‘ના’ કહેતાં પહેલાં શું ગણવું?

હેતલનો એક લાંબા સમયનો ગ્રાહક હાઈ-ગ્રેડ સ્ટીલનો ઓર્ડર આપ્યા પછી માલ રસ્તામાં હતો ત્યારે રદ કરવા માગતો હતો. અમદાવાદ પહોંચવામાં આશરે છ દિવસ લાગવાના હતા અને ઓર્ડર આપ્યાના ત્રણ દિવસ પછી રદ કરવાની વાત આવી.

હેતલે સંભવિત નુકસાનને કારણે ઓર્ડર રદ કરવાનો ઇનકાર કર્યો. ત્યાર પછી લગભગ એક દાયકાથી વ્યવસાય કરતા એ ગ્રાહકે તેમની પાસેથી ખરીદી બંધ કરી દીધી.

આ અનુભવ બતાવે છે કે એક ઓર્ડરમાં નુકસાન ટાળવાનો નિર્ણય ક્યારેક લાંબા સમયના ગ્રાહકસંબંધને અસર કરી શકે છે. પરંતુ દરેક રદ થયેલો ઓર્ડર સ્વીકારી લેવો પણ યોગ્ય નથી.

તમારા ધંધા માટે શીખ: નિર્ણય પહેલાં ત્રણ વિકલ્પ તપાસો—માલ બીજા ગ્રાહકને વેચી શકાય? રદ કરવાનો ખર્ચ બંને પક્ષ વહેંચી શકે? ડિલિવરી કે ચુકવણીની નવી શરતો નક્કી થઈ શકે? સંબંધ અને નફા બંનેનું મૂલ્યાંકન કર્યા પછી નિર્ણય લો.

6. પરિવાર સાથે ધંધાની સારી વાતો પણ વહેંચો

હેતલ જમતી વખતે પરિવાર સાથે દિવસ દરમિયાન બનેલી સારી ઘટનાઓ અને અનુભવોની વાત કરે છે. તેમના મતે, પરિવારને આપણે શું કરીએ છીએ, શું શીખીએ છીએ અને શું અનુભવીએ છીએ તેની જાણ હોવી જોઈએ.

ધંધાના પ્રશ્નો પરિવાર પર લાદવા અને કામના સારા અનુભવો વહેંચવા—બંને અલગ બાબતો છે. સકારાત્મક અનુભવો વહેંચવાથી પરિવારને ઉદ્યોગસાહસિક જીવનની મહેનત અને સંતોષ બંને સમજવામાં મદદ મળી શકે છે.

7. પિતા-પુત્રનો ધંધો એક જ રીતે ચાલવો જરૂરી છે?

કનુભાઈ અને હેતલ બંને સ્ટીલ ટ્રેડિંગમાં સક્રિય છે. બંનેના પોતાના ગ્રાહકો છે અને બંને સ્વતંત્ર રીતે વ્યવસાય કરે છે. તેઓ એકબીજાના કામમાં નિયમિત દખલ કરતા નથી, પરંતુ જરૂર પડે ત્યારે સહકાર આપે છે.

કુટુંબના વ્યવસાયમાં નવી પેઢી આવે એટલે સ્થાપક નિવૃત્ત થાય અથવા પુત્ર-પુત્રી સંપૂર્ણપણે સ્થાપકની પદ્ધતિ અપનાવે—આ જ એકમાત્ર રસ્તો નથી.

તમારા ધંધા માટે શીખ: નવી પેઢીને પોતાના ગ્રાહકો વિકસાવવા, નિર્ણયો લેવા અને પોતાની કાર્યશૈલી બનાવવાની તક આપો. સાથે જ, સહિયારા સંસાધનો, નાણાકીય જવાબદારીઓ અને મોટા નિર્ણયો અંગે સ્પષ્ટ નિયમો રાખો. સ્વતંત્રતા અને પરસ્પર સહકાર વચ્ચે સંતુલન જાળવી શકાય છે.

ધંધો માત્ર નફાનો હિસાબ નથી

હેતલ ઠક્કરના અનુભવોનો સાર એટલો જ છે કે ધંધાની ગુણવત્તા માત્ર વેચાણ કે નફાથી નક્કી થતી નથી. કામ સોંપવાની ક્ષમતા, વચન પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતા, દરેક ઓર્ડરની ગણતરી અને ગ્રાહક સાથેના સંબંધને સમજદારીથી સંભાળવાની આવડત પણ એટલી જ મહત્ત્વની છે.

ઉદ્યોગકાર માટે સૌથી મોટો પડકાર માત્ર વધુ કામ મેળવવાનો નથી. એવો ધંધો ઊભો કરવાનો છે, જે માલિકની દરેક બાબતમાં વ્યક્તિગત હાજરી વિના પણ યોગ્ય નિર્ણયો લઈ શકે અને આગળ વધી શકે.

નોંધ: હેતલ ઠક્કર સાથેની વાતચીતના આધારે — MSME Briefing.com.