MSME Briefing Bureau

ચાર પેઢીએ ઉછેર્યું, વટવૃક્ષ બનાવ્યું; સમય આવ્યો તો સોંપી દીધું

162 વર્ષ સુધી એક પરિવારનું નામ બજારમાં જીવંત રહેવું માત્ર સફળ ધંધાની નિશાની નથી. તે વિશ્વાસ, બદલાતા સમયને સમજવાની દૃષ્ટિ અને પેઢી દર પેઢી યોગ્ય નિર્ણય લેવાની ક્ષમતાનું પરિણામ છે. **Tribhovandas Bhimji Zaveri (TBZ)**ની સફર એક દુકાનથી શરૂ થઈ હતી; આજે તે અનેક શહેરોમાં પહોંચેલી સંસ્થા છે. હવે જ્યારે ઝવેરી પરિવાર માલિકી સોંપી રહ્યો છે, ત્યારે આ કથા દરેક પરિવારના વેપારીને એક પ્રશ્ન પૂછે છે—શું વારસો જાળવવા માટે માલિકી હંમેશાં પોતાની પાસે રાખવી જરૂરી છે?

એક દુકાનથી શરૂ થયેલું નામ

1864માં મુંબઈના ઝવેરી બજારમાં Tribhovandas Bhimji Zaveriએ જ્વેલરીનો વ્યવસાય શરૂ કર્યો.

એ સમયની દુકાન અને આજની જ્વેલરી ચેઇન વચ્ચે 162 વર્ષનું અંતર છે. પરંતુ એક વસ્તુ બદલાઈ નથી—ગ્રાહકનો વિશ્વાસ.

જ્વેલરીનો વ્યવસાય અન્ય વ્યવસાય કરતાં અલગ છે. અહીં ગ્રાહક માત્ર સોનું કે હીરું ખરીદતો નથી. તે પોતાની મહેનતની બચત, પરિવારની લાગણી અને ઘણી વખત પેઢીઓની પરંપરા ખરીદે છે.

TBZએ આ વાત બહુ વહેલી સમજી લીધી હતી.

1938માં Buyback—ગ્રાહકને કહ્યું, “તમારો વિશ્વાસ અમારી જવાબદારી”

1938માં TBZએ Gold Buyback Guarantee શરૂ કરી. તે સમયે આ માત્ર નવી યોજના નહોતી; તે ગ્રાહકની સૌથી મોટી ચિંતા પર સીધો જવાબ હતો—આજે ખરીદેલું સોનું કાલે શું મૂલ્ય આપશે?

જ્વેલરી વેચવી એક વાત છે. પરંતુ ગ્રાહકને ખરીદી પછી પણ વિશ્વાસ આપવો એ બીજી વાત છે.

TBZએ જાણે કહ્યું હતું:

“અમે તમને જ્વેલરી વેચીને સંબંધ પૂરો કરતા નથી.”

આ વિચાર આજે પણ દરેક જ્વેલર માટે એટલો જ મહત્વનો છે. જાહેરાતથી ગ્રાહક દુકાન સુધી આવી શકે, પરંતુ વિશ્વાસ તેને ફરી પાછો લાવે છે.

સમય બદલાયો, તો જ્વેલરી પણ બદલાઈ

TBZની બીજી મોટી સમજ હતી—પરંપરા જાળવવી અને ગ્રાહકની બદલાતી જીવનશૈલીને સ્વીકારવી.

1995માં TBZએ Lightweight Jewellery રજૂ કરી. આ એક નવો પ્રોડક્ટ નહોતો; તે બદલાતા ભારતીય ગ્રાહકને સમજવાનો પ્રયાસ હતો.

જ્વેલરી હવે માત્ર લગ્ન, તહેવાર કે મોટા પ્રસંગો પૂરતી સીમિત રહેવાની નહોતી. રોજિંદા જીવનમાં પહેરી શકાય તેવી હળવી જ્વેલરી માટે પણ બજાર ઊભું થઈ રહ્યું હતું.

આ સાથે 100% pre-hallmarked jewellery, certified diamonds અને અન્ય ગ્રાહકકેન્દ્રિત પહેલો આગળ આવ્યા.

અહીંથી એક મોટો પાઠ મળે છે:

વારસો એટલે જૂની રીતોને પકડીને બેસી રહેવું નહીં; વારસો એટલે મૂળ મૂલ્યો જાળવીને નવી પેઢીને સમજવી.

ઝવેરી બજારની દુકાનથી 28 શહેરો સુધી

Shrikant Zaveriના નેતૃત્વ હેઠળ TBZએ પરિવારની પ્રતિષ્ઠાને આધુનિક રિટેલ બિઝનેસમાં પરિવર્તિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો.

આ પરિવર્તન સરળ નહોતું.

એક દુકાન પરિવારના સભ્યોની નજર હેઠળ ચાલી શકે. પરંતુ અનેક શહેરોમાં શોરૂમ ચલાવવા માટે સિસ્ટમ, પ્રોફેશનલ મેનેજમેન્ટ, ઇન્વેન્ટરી કંટ્રોલ, મૂડી, ટેક્નોલોજી અને એકસરખો ગ્રાહક અનુભવ જરૂરી બને છે.

2012માં TBZનો IPO આવ્યો અને કંપની BSE તથા NSE પર લિસ્ટ થઈ. પરિવારના પરંપરાગત વ્યવસાય માટે આ એક મોટો વળાંક હતો.

અર્થાત્, ઝવેરી પરિવારે માત્ર દુકાનોની સંખ્યા વધારી નહોતી.

તેમણે ધંધાની રચના જ બદલી હતી.

આજે TBZનું નેટવર્ક 28 શહેરોમાં 37 સ્ટોર્સ સુધી પહોંચ્યું છે. મુંબઈના ઝવેરી બજારની એક દુકાનથી શરૂ થયેલો વ્યવસાય હવે એક સંગઠિત રિટેલ બ્રાન્ડ બની ગયો છે.

અને આ સફરમાં મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાત સાથેનો તેનો સંબંધ ખાસ અર્થ ધરાવે છે—એ જ ભૂમિ, જ્યાં વેપાર, સોનું અને પરિવારની પરંપરા પેઢીઓથી એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે.

સક્સેશન—વારસો માત્ર નામથી મળતો નથી

TBZની કથાનો કદાચ સૌથી મહત્વનો ભાગ અહીંથી શરૂ થાય છે.

Shrikant Zaveriએ આગામી પેઢીને વ્યવસાયમાં સ્થાન આપ્યું. તેમની પુત્રીઓ Binaisha અને Raashi Zaveriને માત્ર પરિવારના સભ્ય તરીકે નહીં, પરંતુ જવાબદારી સાથે જોડવામાં આવી.

બંનેને અલગ-અલગ ક્ષેત્રોમાં Executive Roles અને કામગીરીની જવાબદારી મળી.

આ ખૂબ જ મહત્વની વાત છે.

કારણ કે Family Businessમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન ઘણી વખત એ નથી હોતો કે “માલિક કોણ?”

સાચો પ્રશ્ન હોય છે—

“કામ કોણ કરશે? નિર્ણય કોણ લેશે? જવાબદારી કોની?”

આગામી પેઢીને માત્ર શેર આપવાથી succession થતું નથી. તેને જવાબદારી, સત્તા અને પરિણામની જવાબદારી આપવી પડે.

સ્પષ્ટ ભૂમિકાઓ પરિવારની અંદર ગેરસમજ ઘટાડે છે અને બિઝનેસને પણ સ્પષ્ટ દિશા આપે છે.

અને પછી આવ્યો સૌથી મુશ્કેલ નિર્ણય—છોડી દેવાનો

31 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ GRT Jewellers India Private Limitedએ TBZમાં ઝવેરી પરિવાર અને promoter group પાસેથી 74.12% હિસ્સો ખરીદવા માટે કરાર કર્યો, જેની મહત્તમ કિંમત ₹1,033.71 કરોડ સુધી છે.

આ સાથે TBZ પર ઝવેરી પરિવારનું સીધું નિયંત્રણ સમાપ્ત થવાની દિશામાં આગળ વધ્યું.

અહીંથી વાર્તાને માત્ર “પરિવારે કંપની વેચી દીધી” એટલી સરળ રીતે જોવી યોગ્ય નથી.

પરિવારે વેચાણનું સંપૂર્ણ કારણ જાહેરમાં વિગતવાર રજૂ કર્યું નથી. તેથી તેની પાછળ કોઈ ચોક્કસ પરિવારિક મતભેદ કે સંઘર્ષ હતો એવું માનવું પણ યોગ્ય નથી.

પરંતુ એક વાત ચોક્કસ છે—

ક્યારેક પરિવાર પોતાની બનાવેલી સંપત્તિનો માલિક રહેવા કરતાં તેના મૂલ્યને ઓળખીને યોગ્ય સમયે નવી શક્તિને સોંપવાનો નિર્ણય લે છે.

આ પરાજય નથી.

આ વ્યવસાયિક પરિપક્વતા પણ હોઈ શકે.

GRTને એક સ્થાપિત બ્રાન્ડ, ગ્રાહકનો વિશ્વાસ અને વિસ્તરણ માટે તૈયાર પ્લેટફોર્મ મળે છે. ઝવેરી પરિવારને પેઢીઓથી બનાવેલી સંપત્તિનું મૂલ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.

અને TBZને મળે છે—એક નવી સફર.

આ ઘટના જ્વેલર્સને શું શીખવે છે?

પહેલું—વિશ્વાસને બિઝનેસ મોડલ બનાવો. 1938નું Buyback માત્ર યોજના નહોતી; તે ગ્રાહકના મનમાંથી જોખમ દૂર કરવાની રીત હતી.

બીજું—ગ્રાહક બદલાય ત્યારે તમે પણ બદલાઓ. Lightweight Jewellery તેનો ઉત્તમ દાખલો છે.

ત્રીજું—પરિવાર વધે તે પહેલાં સિસ્ટમ ઊભી કરો. વ્યવસાય મોટો થાય ત્યારે સંબંધોથી વધુ જરૂરી બને છે—સિસ્ટમ અને જવાબદારી.

ચોથું—આગામી પેઢીને વારસો નહીં, જવાબદારી આપો. નામથી ડિરેક્ટર બનવું સહેલું છે; વ્યવસાયની એક બાજુની જવાબદારી સંભાળવી અલગ બાબત છે.

અને સૌથી મહત્વનું—

માલિકી છોડવી એટલે વારસો છોડવો નથી.

એક જ્વેલરે આખી જિંદગી દુકાન ઊભી કરી હોય, તો તેની સૌથી મોટી કમાણી માત્ર બેંક બેલેન્સ કે પ્રોપર્ટી નથી.

તેનું સાચું મૂલ્ય છે—બજારમાં બનેલું નામ.

TBZનું નામ 162 વર્ષ પહેલાં એક દુકાનના બોર્ડ પર લખાયું હતું. આજે તે નામ 28 શહેરોમાં પહોંચ્યું છે.

હવે માલિકી બદલાઈ રહી છે.

પરંતુ 162 વર્ષમાં બનાવેલો વિશ્વાસ વેચાયો નથી—તે આગળ સોંપાયો છે.

પરિવારના દરેક સદસ્ય માટે એક પ્રશ્ન

જો આવતીકાલે તમે વ્યવસાયથી થોડા દૂર થઈ જાઓ, તો શું તમારી આગામી પેઢીને ખબર છે—

કોણ નિર્ણય લેશે?
કોણ કયો વિભાગ સંભાળશે?
અને આગામી દસ વર્ષનો વિકાસ કઈ મૂડીથી થશે?

જો આ ત્રણ પ્રશ્નોના જવાબ સ્પષ્ટ નથી, તો succession planning આજથી શરૂ કરવાની જરૂર છે.

ધંધો બનાવો એટલો મજબૂત કે પેઢીઓ તેને આગળ લઈ જઈ શકે. અને સમય આવે ત્યારે એટલા નિર્ભય બનો કે જરૂર પડે તો તેની માલિકી પણ આગળ સોંપી શકો.

કારણ કે અંતે,

સાચો વારસો એ નથી કે ધંધો તમારા પરિવાર પાસે કેટલા વર્ષ રહ્યો.
સાચો વારસો એ છે કે તમે બનાવેલું નામ તમારી પછી પણ કેટલા વર્ષ જીવતું રહ્યું.

સ્રોત:

TBZ Annual Reports અને Investor Disclosures; TBZ Corporate History અને Investor Information; National Stock Exchange filings; Economic Times; Moneycontrol; Hindustan Times; તથા 2026માં GRT Jewellers સાથેના વ્યવહાર અંગેના જાહેર અહેવાલો.